Osoby prowadzące działalność gospodarczą również mają prawo do zasiłku chorobowego, podobnie jak pracownicy na pełnym etacie. Zwolnienie lekarskie wystawiane jest teraz elektronicznie i automatycznie trafia do ZUS. Przedsiębiorca musi jednak złożyć odpowiednie dokumenty, aby taki zasiłek chorobowy otrzymać.
Procedura uzyskania zasiłku chorobowego przez przedsiębiorcę
Jeśli na wizycie lekarskiej lekarz stwierdzi, że przedsiębiorca powinien skorzystać z L4, wówczas wysyłane jest elektroniczne zaświadczenie lekarskie do ZUS. Oznacza to, że nie trzeba już samodzielnie dostarczać takiego dokumentu do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jak to dawniej bywało. Osoby pracujące na etacie nie muszą się o nic martwić — zaświadczenie trafia do pracodawcy i na tym formalności się kończą. Inaczej jest jednak w przypadku przedsiębiorców.
Osoby prowadzące działalność gospodarczą nie otrzymają zasiłku chorobowego z urzędu. Są zobowiązane do wystąpienia do ZUS ze stosownym wnioskiem. Jeśli przedsiębiorca otrzymał pierwsze zaświadczenie e-ZLA, powinien złożyć wniosek do ZUS-u o nazwie Z-3b. Natomiast gdy osoba prowadząca działalność ma kolejne zaświadczenie od lekarza, wówczas należy uzupełnić zaświadczenie Z-3b jedynie do punktu 1., wypełnić wniosek o zasiłek chorobowy ZAS-53 lub wydrukować zaświadczenie lekarskie, które wystawił lekarz.
Szczegóły dotyczące formularzy i terminów składania dokumentów
Formularz Z-3b to druk zaświadczenia o czasowej niezdolności do pracy z powodu choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną. Przedsiębiorca musi złożyć go w terminie 7 dni od dnia powstania niezdolności do pracy, chyba że przepis szczególny przewiduje inny termin. W praktyce oznacza to, że od momentu wystawienia e-ZLA przez lekarza, przedsiębiorca dysponuje maksymalnie tygodniem na przedłożenie dokumentacji w ZUS.
Wniosek ZAS-53 natomiast to uniwersalny formularz służący do ubiegania się o różne rodzaje zasiłków — w tym chorobowego, opiekuńczego czy macierzyńskiego. Jego wypełnienie jest wymagane przy kolejnych zwolnieniach lub gdy przedsiębiorca chce kontynuować pobieranie świadczeń przy przedłużającym się okresie niezdolności do pracy. Dokładne wypełnienie punktów dotyczących danych ubezpieczonego, okresu niezdolności oraz numeru e-ZLA zapewnia płynną obsługę wniosku przez ZUS.
Wysokość zasiłku chorobowego i warunki jego przyznania
Przedsiębiorcy zobowiązani są do opłacania składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i wypadkowe. Ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne, jednak to oczywiste, że warto z niego skorzystać. Osoby, które nie odprowadzają takich składek, tracą prawo do zasiłku chorobowego.
Aby jednak móc z takiego zasiłku skorzystać, musi minąć tzw. okres wyczekiwania. Przedsiębiorca nabywa go po upływie 90 dni. W przypadku zasiłku opiekuńczego i macierzyńskiego okres ten nie obowiązuje. Wówczas przedsiębiorca ma prawo do zasiłku już w pierwszym dniu ubezpieczenia.
Zasiłek chorobowy dla osób prowadzących działalność gospodarczą jest wyliczany na podstawie średnich zadeklarowanych składek z ostatnich 12 miesięcy kalendarzowych. Wynik pomniejsza się o parametr w wysokości 13,71%. Jest to wskaźnik, który obejmuje składkę emerytalną, rentową i chorobową.
Różnice w wysokości świadczeń w zależności od rodzaju niezdolności
Wysokość zasiłku chorobowego dla przedsiębiorcy uzależniona jest od stopnia choroby. Osoby niezdolne do pracy otrzymają 80% podstawy wymiaru zasiłku, pobyt w szpitalu natomiast to zasiłek w wymiarze 70%. Inaczej jest w przypadku ciąży. Jeśli osoba prowadząca działalność zachoruje w ciąży, wówczas przysługuje jej zasiłek chorobowy w wysokości 100% podstawy. Na pełną kwotę mogą liczyć również ci, którzy są niezdolni do pracy z tytułu wypadku w drodze do pracy lub pracy oraz osoby, które są kandydatami na dawców tkanek lub narządów. Warto wiedzieć, że zasiłek chorobowy przysługuje przedsiębiorcy za każdy dzień niezdolności do pracy, wliczane do tego są także weekendy.
Wpływ podstawy wymiaru na końcową kwotę zasiłku
Podstawa wymiaru zasiłku chorobowego dla przedsiębiorcy opiera się na średniej wysokości zadeklarowanej podstawy składek z 12 miesięcy poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy. Jeśli przedsiębiorca opłaca składki od kwoty minimalnej (obecnie najczęściej 60% przeciętnego wynagrodzenia), jego zasiłek będzie odpowiednio niższy. Z kolei przedsiębiorcy deklarujący wyższe podstawy składek mogą liczyć na świadczenia sięgające nawet kilku tysięcy złotych miesięcznie — przy założeniu pobierania 80% z wysokiej podstawy wymiaru.
Warto też pamiętać, że zasiłek jest wypłacany za wszystkie dni niezdolności do pracy — również za soboty i niedziele, co przy dłuższym zwolnieniu ma realny wpływ na całkowitą sumę wypłaconego zasiłku. Oznacza to przewagę nad rozwiązaniem pracowniczym, gdzie świadczenie przysługuje wyłącznie za dni robocze.
Obowiązki przedsiębiorcy podczas pobierania zasiłku
Podczas korzystania z zasiłku chorobowego przedsiębiorca ma określone obowiązki wobec ZUS. Musi przestrzegać zaleceń lekarskich oraz stosować się do wydanych orzeczeń o niezdolności do pracy. Przedsiębiorca nie może prowadzić działalności gospodarczej w zakresie wymagającym osobistego zaangażowania w czasie trwania niezdolności do pracy potwierdzonej zwolnieniem lekarskim. Choć firma może nadal funkcjonować (np. dzięki zatrudnionym pracownikom), sam właściciel nie powinien wykonywać czynności objętych profilem działalności.
Kontrole ZUS i konsekwencje nadużyć
ZUS ma prawo przeprowadzać kontrole zasadności pobierania zasiłku chorobowego. Lekarz orzecznik ZUS może wezwać przedsiębiorcę na badanie kontrolne w celu ustalenia, czy faktycznie jest niezdolny do pracy. W przypadku stwierdzenia naruszenia zasad (np. aktywnego prowadzenia działalności w trakcie L4), ZUS może odmówić wypłaty świadczenia lub zażądać zwrotu nienależnie pobranych kwot wraz z odsetkami.
Dodatkowo przedsiębiorca zobowiązany jest do niezwłocznego informowania ZUS o ustaniu niezdolności do pracy, jeśli nastąpi to przed upływem terminu wskazanego w zwolnieniu lekarskim. Niezgłoszenie tego faktu stanowi podstawę do żądania zwrotu nadpłaconego zasiłku oraz może skutkować postępowaniem wyjaśniającym ze strony Zakładu.
Zasiłek opiekuńczy a zasiłek chorobowy — różnice dla przedsiębiorcy
Oprócz zasiłku chorobowego przedsiębiorca opłacający składki na ubezpieczenie chorobowe ma prawo do zasiłku opiekuńczego. Przysługuje on w przypadku konieczności sprawowania opieki nad chorym dzieckiem do 14. roku życia lub innym członkiem rodziny. Zasiłek opiekuńczy nie podlega okresowi wyczekiwania — może być przyznany od pierwszego dnia ubezpieczenia chorobowego.
Zasiłek opiekuńczy wypłacany jest przez maksymalnie 60 dni w roku kalendarzowym (w przypadku opieki nad dzieckiem do lat 14) lub 14 dni rocznie (przy opiece nad innym członkiem rodziny). Jego wysokość to 80% podstawy wymiaru zasiłku, obliczanej analogicznie jak w przypadku zasiłku chorobowego. Przedsiębiorca ubiegający się o zasiłek opiekuńczy składa wniosek ZAS-39 wraz z zaświadczeniem lekarskim potwierdzającym konieczność sprawowania opieki.
Zakres opieki a kwalifikacja do zasiłku
Zasiłek opiekuńczy przyznawany jest wyłącznie w sytuacjach określonych przepisami. Obejmują one m.in.:
- opiekę nad chorym dzieckiem do lat 14,
- opiekę nad chorym członkiem rodziny prowadzącym wspólne gospodarstwo domowe,
- opiekę nad zdrowym dzieckiem do lat 8 w przypadku nieprzewidzianego zamknięcia żłobka, przedszkola lub szkoły,
- opiekę nad dzieckiem ze względu na pobyt w szpitalu małżonka, który na co dzień sprawuje opiekę nad tym dzieckiem.
W każdym z tych przypadków przedsiębiorca musi udokumentować zaistniałą sytuację odpowiednim zaświadczeniem oraz złożyć komplet dokumentów do ZUS, by świadczenie zostało przyznane. Szczególnie przydatna okazuje się możliwość skorzystania z zasiłku opiekuńczego na dziecko, który przy braku okresu wyczekiwania pozwala chronić zdrowotnie rodzinę już od pierwszych miesięcy prowadzenia działalności.
Kiedy przedsiębiorca traci prawo do zasiłku
Prawo do zasiłku chorobowego wygasa w kilku sytuacjach. Najczęstsza to zaprzestanie opłacania składek na ubezpieczenie chorobowe. Jeśli przedsiębiorca podejmie decyzję o rezygnacji z dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, traci uprawnienia do pobierania świadczeń od dnia wyrejestrowania z tego tytułu.
Kolejnym powodem utraty prawa do zasiłku jest zawieszenie działalności gospodarczej. Jeśli przedsiębiorca formalnie zawiesza firmę, ZUS automatycznie wyrejestrowuje go z ubezpieczenia chorobowego (o ile nie opłaca składek jako osoba niezatrudniająca pracowników). Wyjątek stanowi sytuacja, gdy niezdolność do pracy rozpoczęła się przed zawieszeniem działalności — wówczas zasiłek jest wypłacany do końca okresu objętego zwolnieniem lekarskim.
Przerwa w opłacaniu składek a ciągłość uprawnień
Przerwa w opłacaniu składek na ubezpieczenie chorobowe dłuższa niż 30 dni powoduje utratę ciągłości ubezpieczenia. Oznacza to konieczność ponownego przejścia 90-dniowego okresu wyczekiwania po wznowieniu składek. Przedsiębiorca powinien więc dbać o terminowe regulowanie zobowiązań wobec ZUS, jeśli chce zachować prawo do świadczeń bez ponownego oczekiwania.
Warto również pamiętać, że zasiłek nie przysługuje za okresy, w których przedsiębiorca pozostaje w areszcie lub odbywa karę pozbawienia wolności. W takim przypadku wypłata świadczeń zostaje zawieszona do czasu zakończenia odbywania kary.