Czym preferencyjne stawki ZUS różnią się od standardowych? Jaka jest ich wysokość? Czy wszyscy przedsiębiorcy otwierający nową działalność gospodarczą mogą opłacać składki ZUS według tego modelu? A może ustawa przewiduje jakieś wyjątki?
- Obniżenia składek dla nowych firm
- Kto może skorzystać z preferencyjnego ZUS?
- Kwoty składek w ujęciu szczegółowym
Obniżenia składek dla nowych firm
Przedsiębiorcy prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą wpłacają składki do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jednak warunki tej wpłaty różnią się w zależności od stażu prowadzenia firmy. Preferencyjny model składek obejmuje stawki obliczane od niższej podstawy niż w przypadku rozliczenia standardowego. Dodatkowym uproszczeniem jest brak obowiązku wpłat na Fundusz Pracy oraz Fundusz Solidarnościowy.
Dzięki temu przedsiębiorca w początkowej fazie działalności płaci miesięcznie mniejszą kwotę łączną, co przekłada się na większą płynność finansową w okresie rozruchu firmy. Podstawę wymiaru stanowi indywidualnie ustalona kwota, jednak nie może być ona niższa niż 30% minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w danym roku kalendarzowym. Ta zasada obowiązuje niezależnie od kosztów prowadzenia firmy i pozwala elastycznie dostosować obciążenia do możliwości finansowych.
Kto może skorzystać z preferencyjnego ZUS?
Zgodnie z ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych prawo do obniżonych stawek przysługuje przez 24 miesiące kalendarzowe, licząc od miesiąca rozpoczęcia prowadzenia działalności lub od zakończenia ulgi na start. Dotyczy to wyłącznie osób prowadzących firmy w formie jednoosobowej działalności gospodarczej. Wspólnicy spółek prawa handlowego oraz osoby współpracujące przy prowadzeniu firmy nie mogą z tego rozwiązania korzystać.
Wyłączenia z prawa do preferencji
Nie każdy przedsiębiorca otwierający nową firmę może skorzystać z obniżonych składek. Ustawa formułuje szereg wyłączeń, które dotyczą przede wszystkim osób:
- prowadzących lub prowadzących w okresie ostatnich 60 miesięcy działalność pozarolniczą w rozumieniu przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych,
- wykonujących czynności na rzecz byłego pracodawcy, jeśli te same czynności wykonywały na jego rzecz w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy w bieżącym lub poprzednim roku kalendarzowym przed dniem rozpoczęcia własnej działalności.
Jeżeli nowy przedsiębiorca wcześniej był pracownikiem etatowym danej firmy i po uruchomieniu własnej działalności nadal świadczy usługi na rzecz tego samego podmiotu w tym samym zakresie merytorycznym, traci prawo do składek preferencyjnych. Ma to zapobiegać sytuacjom, w których pracodawcy nakłaniają pracowników do rejestracji jednoosobowych firm wyłącznie w celu obniżenia kosztów zatrudnienia.
Kiedy były zleceniobiorca może skorzystać z preferencji
Inaczej wygląda sytuacja osób, które przed rejestracją działalności wykonywały pracę na podstawie umowy zlecenia lub umowy o dzieło. W tym przypadku ustawa nie przewiduje wyłączenia — nawet jeśli przedsiębiorca kontynuuje współpracę z tym samym zleceniodawcą, zachowuje prawo do obniżonych składek przez pełne 24 miesiące. Różnica między wykonywaniem czynności w ramach umowy cywilnoprawnej a stosunkiem pracy jest w tym kontekście rozstrzygająca.
Pozostałe kategorie wyłączone z preferencji
Poza wskazanymi wcześniej przypadkami składek preferencyjnych nie opłacają także:
- osoby współpracujące przy prowadzeniu jednoosobowej działalności gospodarczej (np. małżonkowie, rodzice, dzieci przedsiębiorcy),
- wspólnicy spółek jawnych,
- wspólnicy spółek komandytowych,
- wspólnicy spółek partnerskich,
- jednoosobowi wspólnicy spółek z ograniczoną odpowiedzialnością,
- twórcy i artyści wykonujący działalność na podstawie odrębnych przepisów.
Oznacza to, że ulga dotyczy wyłącznie właścicieli firm jednoosobowych, którzy nie prowadzili wcześniej działalności gospodarczej przez ostatnie pięć lat i nie kontynuują czynności wykonywanych wcześniej dla byłego pracodawcy w ramach stosunku pracy. Ograniczenia te mają charakter bezwzględny i nie podlegają interpretacji.
Kwoty składek w ujęciu szczegółowym
Podstawę wymiaru składek w modelu preferencyjnym stanowi kwota zadeklarowana przez przedsiębiorcę, jednak nie może być ona niższa niż 30% minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w danym roku. W 2025 roku minimalne wynagrodzenie wynosi 4666 zł, co oznacza, że najniższa dopuszczalna podstawa składek preferencyjnych to 1399,80 zł.
Zestawienie składek dla minimalnej podstawy w 2025 roku
| Rodzaj składki | Stawka procentowa | Kwota miesięczna (zł) |
|---|---|---|
| Emerytalna | 19,52% | 273,20 |
| Rentowa | 8,00% | 111,98 |
| Chorobowa (dobrowolna) | 2,45% | 34,29 |
| Wypadkowa | 1,67% | 23,38 |
| Suma | 442,85 |
Do powyższych kwot doliczyć należy jeszcze składkę zdrowotną, która wynosi 9% podstawy wymiaru (obliczana od dochodu). Nie jest ona jednak częścią składek społecznych i podlega odrębnym zasadom rozliczania. Składka zdrowotna nie podlega odliczeniu od podatku, co ma wpływ na realne obciążenia przedsiębiorcy.
Możliwość zadeklarowania wyższej podstawy
Przedsiębiorca może dobrowolnie zadeklarować podstawę wymiaru składek wyższą niż minimalne 30% płacy minimalnej. Decyzja taka ma sens, jeśli przewidywany dochód jest na tyle wysoki, że warto przeznaczyć część środków na wyższą składkę emerytalną — przekłada się to bowiem bezpośrednio na wysokość przyszłej emerytury. Deklaracja wyższej podstawy wymaga złożenia odpowiedniego dokumentu ZUS DRA z wyprzedzeniem.
Maksymalna podstawa wymiaru nie jest ograniczona żadnym górnym limitem w ramach systemu preferencyjnego, jednak po przekroczeniu 30-krotności przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej składki emerytalne i rentowe nie są już naliczane. Warto więc dokładnie przeanalizować opłacalność takiego rozwiązania przed podjęciem decyzji.
Brak obowiązku wpłat na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy
Przedsiębiorcy korzystający z preferencyjnych składek ZUS są zwolnieni z obowiązku odprowadzania wpłat na:
- Fundusz Pracy,
- Fundusz Solidarnościowy.
Oznacza to oszczędność dodatkowych kilkudziesięciu złotych miesięcznie w porównaniu do składek standardowych. Zwolnienie to obowiązuje przez cały 24-miesięczny okres preferencji i stanowi dodatkową ulgę finansową dla osób rozpoczynających prowadzenie firmy. Po upływie tego okresu przedsiębiorca przechodzi automatycznie na składki obliczane według zasad ogólnych, z pełnym obowiązkiem wpłat na oba fundusze.