Liczba cudzoziemców otrzymujących polskie obywatelstwo stale rośnie — w 2019 roku otrzymało je ponad pięć tysięcy osób. Zgodnie z ustawą o obywatelstwie polskim istnieje kilka ścieżek jego nabycia. Procedura wymaga spełnienia określonych warunków i złożenia kompletu dokumentów, przy czym katalog wymagań różni się w zależności od trybu starania się o obywatelstwo.
Ile trwa procedura uzyskania obywatelstwa
Starając się o polskie obywatelstwo należy liczyć się z czasochłonnymi formalnościami — katalog warunków do spełnienia i wymaganych dokumentów jest zróżnicowany w zależności od wybranej ścieżki.
Według przepisów, składając wniosek o uznanie za obywatela polskiego, można liczyć na rozpatrzenie sprawy w terminie maksymalnie dwóch miesięcy. Jednak w praktyce proces ten trwa znacznie dłużej ze względu na rosnącą liczbę wniosków składanych przez cudzoziemców. Nadanie obywatelstwa przez Prezydenta RP zajmuje zazwyczaj od roku do trzech lat, choć zdarzają się przypadki jeszcze dłuższego oczekiwania.
Droga po polskie obywatelstwo bywa skomplikowana ze względu na konieczność zgromadzenia licznych zaświadczeń, tłumaczeń i potwierdzenia spełnienia warunków ustawowych. Złożenie niekompletnej dokumentacji lub błędy formalne w wypełnieniu wniosku przedłużają postępowanie — organ wzywa wówczas wnioskodawcę do uzupełnienia braków, co wydłuża czas oczekiwania nawet o kilka miesięcy. W takiej sytuacji warto skorzystać z pomocy prawnika specjalizującego się w prawie migracyjnym. Doświadczony adwokat udziela pomocy w skompletowaniu niezbędnych dokumentów, wypełnianiu formularzy oraz pilnowaniu terminów w toku postępowania administracyjnego.
Kto najczęściej wnioskuje o obywatelstwo
Osoby spoza granic naszego kraju coraz częściej wiążą swoją przyszłość zawodową z polskim rynkiem pracy, część z nich decyduje się na nabycie polskiego obywatelstwa. Dla wielu obcokrajowców jest to końcowy etap legislacyjnej ścieżki — dzięki niemu mogą podejmować zatrudnienie w strukturach administracji państwowej, brać udział w wyborach oraz swobodnie przemieszczać się po krajach Unii Europejskiej.
Cudzoziemcy starają się o obywatelstwo również ze względów rodzinnych lub sentymentalnych. Podstawą ubiegania się bywa polskie pochodzenie, posiadanie Karty Polaka lub długoletnie związki z Polską poprzez małżeństwo z obywatelem polskim. Wnioskują także osoby, które w przeszłości zrzekły się polskiego obywatelstwa — na przykład emigranci, którzy opuścili kraj po wydarzeniach z marca 1968 roku, oraz ich potomkowie poszukujący ponownego połączenia z krajem pochodzenia przodków.
Znaczącą grupę stanowią także przedsiębiorcy prowadzący działalność gospodarczą na terenie Polski — posiadanie obywatelstwa ułatwia im rejestrację firmy, dostęp do zamówień publicznych oraz umożliwia swobodne poruszanie się po rynku unijnym bez dodatkowych formalności związanych z zezwoleniami na pobyt i pracę.
Jak uzyskać obywatelstwo w drodze nadania przez Prezydenta RP
Ścieżka proceduralna ubiegania się o polskie obywatelstwo jest zróżnicowana. W przypadku cudzoziemców starających się o nie w drodze nadania przez Prezydenta RP, należy złożyć wniosek za pośrednictwem wojewody właściwego ze względu na miejsce zamieszkania wnioskodawcy.
Jeśli cudzoziemiec zamieszkuje poza granicami Polski, musi złożyć wniosek za pośrednictwem właściwego konsula RP. Wszystkie dokumenty sporządzone w obcym języku muszą zostać przetłumaczone na język polski przez tłumacza przysięgłego lub konsula RP. Do wniosku należy dołączyć obszerny zestaw zaświadczeń potwierdzających więzi z Polską, znajomość języka polskiego, posiadanie stabilnych źródeł utrzymania oraz niekaralność.
Tryb nadania obywatelstwa ma charakter uznaniowy — Prezydent RP podejmuje decyzję na podstawie całokształtu okoliczności sprawy, w tym długości legalnego pobytu w Polsce, zaangażowania w życie społeczne oraz perspektywy integracji z polskim społeczeństwem. Decyzja o nadaniu obywatelstwa nie podlega zaskarżeniu — wnioskodawca nie ma możliwości odwołania się od odmowy, co odróżnia ten tryb od procedury uznania za obywatela polskiego.
Dokumenty wymagane w trybie nadania
Kompletny wniosek o nadanie obywatelstwa musi zawierać szereg dokumentów potwierdzających spełnienie warunków ustawowych. Do podstawowych załączników należą:
- Oryginał lub uwierzytelniona kopia aktu urodzenia wraz z tłumaczeniem przysięgłym
- Kopia ważnego dokumentu podróży (paszport lub inny zagraniczny dokument tożsamości)
- Zaświadczenie o niekaralności z kraju pochodzenia oraz z Polski (o ile wnioskodawca przebywał w Polsce dłużej niż rok)
- Dokumenty potwierdzające źródła utrzymania (zaświadczenie o dochodach, umowa o pracę, zaświadczenie z urzędu skarbowego)
- Certyfikat potwierdzający znajomość języka polskiego na poziomie komunikatywnym lub wyższym
- Dokumenty potwierdzające więzi z Polską (np. dyplomy ukończenia studiów w Polsce, zaświadczenie o zatrudnieniu, umowa najmu lub tytuł własności nieruchomości)
W przypadku osób pozostających w związku małżeńskim z obywatelem polskim należy dołączyć odpis aktu małżeństwa oraz dokumenty potwierdzające faktyczne wspólne pożycie małżonków. Jeśli wnioskodawca posiada Kartę Polaka, do wniosku dołącza się jej kopię — dokument ten jest traktowany jako potwierdzenie polskiego pochodzenia i może wpłynąć na skrócenie okresu oczekiwania na decyzję.
Jak uzyskać obywatelstwo w drodze uznania za obywatela polskiego
Składając wniosek o polskie obywatelstwo w drodze uznania za obywatela polskiego, trzeba złożyć wniosek do wojewody zgodnie z miejscem zamieszkania. Tryb ten jest szybszy i ma charakter związany — oznacza to, że cudzoziemiec spełniający ustawowe warunki ma prawo do uzyskania obywatelstwa, a organ administracji jest zobowiązany wydać pozytywną decyzję.
Do wniosku należy dołączyć zdjęcie, oryginał lub uwierzytelnioną kopię aktu urodzenia, paszport lub zagraniczny dokument podróży. Potrzebne są również kopia zezwolenia na pobyt stały w Polsce, kopia karty stałego pobytu oraz urzędowe poświadczenie znajomości języka polskiego. Znajomość języka musi zostać udokumentowana co najmniej na poziomie komunikatywnym — wymóg ten można spełnić poprzez złożenie certyfikatu z egzaminu państwowego lub zaświadczenia o ukończeniu studiów w języku polskim.
Warunkiem uznania za obywatela polskiego jest nieprzerwany pobyt stały w Polsce przez co najmniej trzy lata (lub dwa lata w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim z obywatelem polskim), posiadanie stabilnych źródeł utrzymania oraz niekaralność za przestępstwa umyślne. Tryb uznania jest często wybierany przez cudzoziemców, którzy od lat legalnie mieszkają i pracują w Polsce, posiadają tutaj rodzinę i wykształcenie lub prowadzą działalność gospodarczą.
Różnice w okresie wymaganego pobytu stałego
Ustawa o obywatelstwie polskim przewiduje skrócony okres wymaganego pobytu stałego w określonych przypadkach. Standardowo cudzoziemiec musi zamieszkiwać nieprzerwanie w Polsce przez co najmniej trzy lata na podstawie zezwolenia na pobyt stały. Okres ten ulega skróceniu do dwóch lat, jeśli wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim z obywatelem polskim przez co najmniej trzy lata lub posiada w Polsce członków bliskiej rodziny (rodzice, dziadkowie będący obywatelami polskimi).
Dodatkowo, posiadacze Karty Polaka mogą ubiegać się o uznanie za obywatela polskiego po roku nieprzerwanego pobytu stałego w Polsce. Ta preferencja wynika z uznania polskiego pochodzenia i ułatwia repatriację oraz ponowne nabycie obywatelstwa osobom, których przodkowie utracili je w wyniku uwarunkowań historycznych.
Warunki dotyczące źródeł utrzymania i mieszkania
Wnioskodawca ubiegający się o uznanie za obywatela polskiego musi wykazać, że posiada stabilne i legalne źródła utrzymania wystarczające na pokrycie kosztów życia dla siebie i członków rodziny pozostających na jego utrzymaniu. Organ ocenia wysokość dochodów, regularność ich uzyskiwania oraz perspektywy zatrudnienia lub prowadzenia działalności gospodarczej.
Wymagane jest także posiadanie tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego — może to być tytuł własności, umowa najmu okazjonalnego lub instytucjonalnego, prawo do lokalu spółdzielczego lub umowa użyczenia nieruchomości przez osobę bliską. Warunek ten ma na celu potwierdzenie rzeczywistego osiedlenia się w Polsce i perspektywy trwałego zamieszkiwania na terytorium kraju.
Odzyskanie obywatelstwa przez osoby które je utraciły
Polskie prawo przewiduje możliwość przywrócenia obywatelstwa osobom, które je utraciły w wyniku wyjazdu za granicę, zmiany obywatelstwa lub służby w obcym wojsku. Procedura ta jest prostsza niż typowe postępowanie o nadanie obywatelstwa, ponieważ bazuje na fakcie wcześniejszego posiadania polskiego obywatelstwa.
Uprawnione do złożenia wniosku o przywrócenie obywatelstwa są osoby, które je utraciły automatycznie przed 1951 rokiem (w wyniku nabycia obcego obywatelstwa lub zawarcia małżeństwa z cudzoziemcem) albo zrzekły się go w późniejszym okresie — na przykład w związku z emigracją w latach 60. i 70. XX wieku. Wniosek składa się do wojewody właściwego ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania w Polsce lub — w przypadku zamieszkiwania za granicą — do ministra właściwego do spraw wewnętrznych za pośrednictwem konsula RP.
Przywrócenie obywatelstwa nie wymaga spełnienia warunków takich jak znajomość języka polskiego czy nieprzerwany pobyt stały w Polsce. Decyzja ma charakter uznaniowy, jednak w praktyce odmowa przywrócenia obywatelstwa jest rzadkością, chyba że wnioskodawca był karany za ciężkie przestępstwa lub prowadził działalność wymierzoną przeciwko interesom Polski.
Obywatelstwo dla potomków emigrantów
Potomkowie osób, które utraciły polskie obywatelstwo, mogą ubiegać się o nie w trybie nadania przez Prezydenta RP lub — w przypadku posiadania Karty Polaka — w drodze uznania za obywatela polskiego po roku pobytu stałego. Karta Polaka jest dokumentem potwierdzającym polskie pochodzenie i umożliwia nabycie obywatelstwa na preferencyjnych warunkach.
Osoby wywodzące się z rodzin emigrantów marcowych (1968) lub powojennych często ubiegają się o polskie obywatelstwo ze względów tożsamościowych — chcą odzyskać związek z krajem przodków, uzyskać możliwość swobodnego poruszania się po Unii Europejskiej oraz przekazać obywatelstwo swoim dzieciom. Procedura wymaga zgromadzenia dokumentów potwierdzających polskie pochodzenie (np. aktów urodzenia dziadków lub rodziców urodzonych w Polsce, dokumentów emigracyjnych).
Obywatelstwo dla dzieci cudzoziemców
Dziecko cudzoziemca może nabyć polskie obywatelstwo z mocy prawa w momencie urodzenia, jeśli spełnione są określone warunki ustawowe. Zgodnie z zasadą ius sanguinis (prawo krwi), dziecko nabywa obywatelstwo polskie, jeśli przynajmniej jedno z rodziców jest obywatelem polskim — niezależnie od miejsca urodzenia dziecka.
Jeśli oboje rodzice są cudzoziemcami, dziecko urodzone w Polsce może nabyć obywatelstwo polskie na zasadzie ius soli (prawo ziemi) jedynie w ściśle określonych przypadkach — gdy oboje rodzice są nieznani, pozbawieni obywatelstwa lub ich obywatelstwo jest nieokreślone. W pozostałych przypadkach dziecko cudzoziemców urodzonych w Polsce nie nabywa automatycznie polskiego obywatelstwa i może ubiegać się o nie dopiero po spełnieniu warunków przewidzianych dla dorosłych cudzoziemców.
Rodzice będący cudzoziemcami mogą wystąpić o nadanie obywatelstwa dla dziecka w trybie uznania za obywatela polskiego lub w drodze nadania przez Prezydenta RP. Wniosek taki składają przedstawiciele ustawowi dziecka (rodzice lub opiekunowie prawni), dołączając dokumenty potwierdzające legalny pobyt dziecka w Polsce, akt urodzenia oraz dokumenty rodziców potwierdzające ich legalny pobyt i źródła utrzymania.
Nabycie obywatelstwa przez adopcję
Dziecko cudzoziemca, które zostało przysposobione przez obywatela polskiego, może nabyć polskie obywatelstwo na mocy decyzji sądu. Adopcja pełna skutkuje automatycznym nabyciem obywatelstwa, jeśli zostanie orzeczona przez polski sąd rodzinny i przysposobienie ma charakter pełny (dziecko wchodzi w prawa i obowiązki dziecka rodzonych). W przypadku adopcji niepełnej lub adopcji orzeczonej przez sąd zagraniczny konieczne jest złożenie odrębnego wniosku o uznanie za obywatela polskiego.