Kategoria: Przepisy i prawo
Dlaczego RODO dotyczy też jednoosobowej działalności
Każdy przedsiębiorca, który zbiera dane klientów do faktur, wysyłki zamówień czy kontaktu mailowego, przetwarza dane osobowe w rozumieniu RODO. Nie ma znaczenia, ile osób zatrudnia firma – obowiązki wynikające z przepisów o ochronie danych dotyczą zarówno dużych spółek, jak i jednoosobowej działalności gospodarczej. Mała skala biznesu nie zwalnia z podstawowych wymogów, choć wpływa na to, jak rozbudowana musi być dokumentacja. Osoba prowadząca sklep internetowy czy gabinet kosmetyczny jest administratorem danych na tych samych zasadach co duża korporacja.
Zakres obowiązków zależy od tego, co firma gromadzi i w jakim celu. Informacje o klientach zbierane do realizacji zamówienia to inna kategoria ryzyka niż wiadomości o zdrowiu pacjentów czy wysokości wynagrodzeń osób zatrudnionych. Gdy pojawia się wątpliwość, czy określony proces wymaga dodatkowych zabezpieczeń, pomocna bywa konsultacja ze specjalistą od ochrony danych – obsługa prawna firmy może obejmować właśnie taki audyt.
Podstawa prawna przetwarzania danych
Zanim firma zacznie gromadzić jakiekolwiek informacje, musi wskazać, na jakiej podstawie to robi. Najczęściej spotykane to wykonanie umowy z klientem, obowiązek nałożony przepisami, zgoda osoby oraz uzasadniony interes przedsiębiorcy. Dla zatrudnionych taką rolę pełni przede wszystkim stosunek pracy regulowany kodeksem, a nie oświadczenie woli – to częsty błąd popełniany przez małe firmy. Dobrym nawykiem jest spisanie, co dokładnie jest zbierane, po co i z jakiego tytułu – taki rejestr czynności przetwarzania ułatwia odpowiedź na pytania kontrolne i porządkuje procesy wewnętrzne.
Obowiązek informacyjny wobec klientów i pracowników
Osoba, od której firma pozyskuje dane, musi wiedzieć, kto je przetwarza, w jakim celu, jak długo będą przechowywane i jakie ma prawa. Ten obowiązek realizuje się poprzez klauzulę informacyjną umieszczaną na formularzach kontaktowych, w regulaminie sklepu internetowego, w umowie z osobą zatrudnioną czy na stronie z polityką prywatności. Powinna być napisana zrozumiałym językiem, bez żargonu, i dostępna w miejscu, gdzie są one gromadzone. Brak takiego komunikatu jest jednym z najczęściej wykrywanych uchybień podczas kontroli, mimo że koszt jego przygotowania jest niewielki w porównaniu z ryzykiem.
W sklepie internetowym odpowiednia treść powinna się znaleźć przy zamówieniu, przy zapisie na newsletter i w regulaminie serwisu. Każdy, kto dopiero planuje taki biznes, powinien uwzględnić te zasady już na etapie tworzenia strony, bo zmiana struktury później bywa kłopotliwa. Więcej o samym procesie zakładania takiej platformy znajdziesz w tekście o tym, ile kosztuje uruchomienie sklepu internetowego.
Co musi zawierać klauzula informacyjna
- Nazwę i dane kontaktowe administratora danych
- Cel i podstawę prawną przetwarzania
- Informację o odbiorcach danych, jeśli są przekazywane innym podmiotom
- Okres przechowywania danych lub kryteria jego ustalenia
- Informację o prawach osoby: dostępu, sprostowania, usunięcia, ograniczenia przetwarzania, przenoszenia i wniesienia skargi do organu nadzorczego
Zabezpieczenie danych w praktyce
RODO nie narzuca konkretnych technologii, lecz wymaga, by zabezpieczenia były adekwatne do ryzyka. W małej firmie oznacza to proste, ale konsekwentnie stosowane rozwiązania: hasła do komputerów i systemów księgowych, szafki zamykane na klucz dla dokumentacji papierowej, ograniczony krąg osób mających wgląd w akta zatrudnionych. Dane przechowywane w chmurze czy na serwerach podmiotu obsługującego oprogramowanie wymagają sprawdzenia, czy gwarantuje on odpowiedni poziom bezpieczeństwa i czy podpisano z nim odpowiednią umowę w zakresie przetwarzania danych.
Firmy korzystające z narzędzi informatycznych do obsługi klientów, fakturowania czy marketingu powinny mieć jasność, kto odpowiada za ich bezpieczeństwo i jak wygląda procedura w razie wycieku. Pomocna bywa współpraca z zespołem prawnym specjalizującym się w nowych technologiach, zwłaszcza przy umowach z dostawcami oprogramowania – takie wsparcie kancelarii IT obejmuje też przegląd umów powierzenia danych.
Wskazówka: sporządź listę wszystkich miejsc, w których firma przechowuje dane osobowe – od systemu księgowego po skrzynkę mailową i arkusz z numerami telefonów klientów. Dopiero pełny obraz pozwala ocenić, co wymaga zabezpieczenia.
Zlecanie przetwarzania danych podmiotom zewnętrznym
Jeśli firma korzysta z usług podmiotów trzecich, które mają wgląd w informacje o klientach lub zatrudnionych, musi zawrzeć z takim partnerem umowę powierzenia przetwarzania danych. Dotyczy to na przykład biura księgowego, firmy kurierskiej przekazującej paczki pod wskazany adres, dostawcy systemu CRM czy obsługi płac. Taki dokument określa, co i w jakim celu robi druga strona oraz jakie ma obowiązki w związku z zabezpieczeniami. Przed podpisaniem kontraktu z biurem rachunkowym dobrze sprawdzić, czy ma ono gotowy wzór takiego porozumienia – dobór odpowiedniego partnera opisuje tekst o tym, jaką księgowość wybrać dla małej firmy.
Dane pracowników – specyfika obowiązków kadrowych
Informacje o zatrudnionych to szczególna kategoria, bo obejmują podstawowe dane kontaktowe, a także wiadomości o zdrowiu, wynagrodzeniu czy orzeczeniach lekarskich. Teczki osobowe powinny być przechowywane w sposób ograniczający dostęp osób nieupoważnionych, a dokumentacja medyczna związana z badaniami wstępnymi czy okresowymi wymaga dodatkowej ostrożności. Zlecając obsługę BHP firmie zewnętrznej, dobrze sprawdzić, jak taki podmiot traktuje akta osób zatrudnionych – ten temat częściowo opisuje artykuł o tym, czym jest outsourcing BHP i na co zwrócić uwagę przy wyborze.
Monitoring w siedzibie firmy, kontrola poczty służbowej czy lokalizacja pojazdów firmowych to obszary, w których łatwo przekroczyć granice dopuszczalnego przetwarzania danych personelu. Każde takie rozwiązanie powinno mieć jasno określony cel, być ograniczone do niezbędnego zakresu i komunikowane załodze z wyprzedzeniem. Wprowadzenie monitoringu bez wcześniejszej informacji jest częstym powodem skarg do organu nadzorczego.
Procedura reagowania na naruszenie ochrony danych
Wyciek informacji, zgubiony laptop z aktami klientów czy błędnie wysłany mail z listą zatrudnionych to zdarzenia, na które firma powinna mieć przygotowany scenariusz reagowania. Obejmuje on ocenę zagrożenia dla osób, których dane dotyczą, zgłoszenie incydentu do organu nadzorczego w sytuacjach, gdy niebezpieczeństwo jest realne, oraz w niektórych przypadkach poinformowanie samych poszkodowanych. Brak takiego planu powoduje, że decyzje zapadają pod presją czasu i często błędnie. Podmiot, który przeszedł przez trudną sytuację wizerunkową, zwykle przekonuje się, że dobrze mieć gotowy plan komunikacji – podobne zasady opisuje tekst o zarządzaniu kryzysem w firmie.
Kroki po wykryciu naruszenia
- Ustalenie, jakie dane i ile osób dotyczy incydent
- Ocena, czy zdarzenie zagraża prawom lub wolnościom osób
- Zgłoszenie sprawy do organu nadzorczego, gdy niebezpieczeństwo jest realne
- Poinformowanie poszkodowanych, jeśli skala zagrożenia jest wysoka
- Udokumentowanie zdarzenia i wprowadzonych działań naprawczych
Dokumentacja, którą dobrze mieć w firmie
Choć nie każda mała firma musi mieć rozbudowaną politykę ochrony danych, kilka dokumentów ułatwia wykazanie zgodności z przepisami. Rejestr czynności przetwarzania, klauzule informacyjne, upoważnienia dla osób mających kontakt z aktami oraz umowy powierzenia z dostawcami usług to podstawowy zestaw. Taki zestaw nie musi być obszerny, ale powinien odpowiadać rzeczywistym procesom w firmie, a nie być kopiowany z internetu bez dopasowania do specyfiki działalności.
| Dokument | Do czego służy |
|---|---|
| Rejestr czynności przetwarzania | Porządkuje informacje o tym, jakie dane i w jakim celu firma zbiera |
| Klauzula informacyjna | Informuje klientów i pracowników o ich prawach |
| Upoważnienie do przetwarzania danych | Potwierdza, kto w firmie ma dostęp do danych osobowych |
| Umowa powierzenia przetwarzania | Reguluje współpracę z zewnętrznymi dostawcami usług |
Zestawienie pokazuje, że każdy dokument odpowiada za inny etap obsługi danych – od zbierania po przekazanie dalej.
Wdrożenie tych zasad nie wymaga dużego budżetu, liczy się konsekwencja w codziennym funkcjonowaniu firmy. Najlepszym momentem na porządki jest etap, w którym firma dopiero rozbudowuje procedury związane z klientami i zatrudnionymi, bo wtedy łatwiej wbudować ochronę danych w nowe schematy, niż poprawiać je później.
